Burada genel olarak hücreden bahsedeceğiz. Ayrıntılı şekilde hücrenin diğer bölümlerinde görebilirsiniz.
Canlıların temel yapı ve işlevsel birimi hücredir. Bir başka deyişle canlıyı oluşturan en küçük birime hücre denir. Mikroskobik olduklarından elektron mikroskobuyla incelenirler.
Virüsler hariç tüm canlılar hücresel yapıya sahiptir. Bunu canlıların ortak özelliklerinde de gördük. Bütün canlılar bir ya da daha fazla hücreden meydana gelmiştir. Çoğusu çok hücreli olmak üzere bazıları tek hücrelidir. (protozoa)
►Kalıtım materyali hücrede bulunur. Modern Hücre Teorisi’ne göre yeni hücreler varolan hücrelerin çoğalması ile oluşur.
⇒Bu teoriyi şöyle açıklayabiliriz: Canlılarda gördüğümüz her türlü yapısal ve işlevsel faaliyeti hücrede görebiliriz. Yani bir hücre büyüme, boşaltım, üreme, hareket gibi, canlılığa özel işlevleri tek başına yerine getirebilir.
►Bütün canlılar hücrelerin biraraya gelmesiyle oluşmuştur. Tek bir hücreden meydana gelen amip, terliksi hayvan ve milyarlarca hücreden meydana gelen insan. Canlılığın en büyük özelliklerinden birisi hücresel yapıya sahip olmalarıdır.
Ancak canlıların büyüklüğü hücrelerin büyüklğünden değil; çokluğundan kaynaklanır.
►Hücrelerin şekilleri dokularına, yaptıkları işe ve türlerine göre değişir.Aynı dokunun hücrelinin şekilleri de değişik olabilir. Örnek: Epitel hücresi şekil olarak yassı, kübik veya silindirik olabilir.
►Her türlü özelliğimizin oluşmasını sağlayan kromozomlar hücrede bulunur. Kromozomlar, prokaryot (Çekirdeksiz) canlılarda sitoplazma içerisine dağılmış olarak bulunurken, ökaryot (Zarla çevrili çekirdeği olan) canlılarda çift kat zarla çevrili çekirdek organelinin içerisindedir. Kromozomlar sayesinde ana-babadaki özellikler, genç hücrelere ve tabii ki yavrularına geçer.
Yukarıda bahsettiğimiz prokaryot ve ökaryot hücreyi tanımlayalım:
1-) Prokaryot Hücre
Zarla çevrili çekirdekleri ve organelleri bulunmayan hücrelerdir.
Sadece ribozom organeli bulundururlar. Örnek: Bakteriler ve arkeler
2-) Ökaryot Hücre
Zarla çevrili çekirdek ve organelleri bulunan hücrelerdir. (Protistalar, mantarlar, hayvanlar, bitkiler)
En basit gösterimiyle ökaryot bir hücre:
Click here to enlarge
Ayrıntılı gösterimiyle ökaryot bitki ve hayvan hücresi :
Click here to enlargeAyrıntılı Bitki Hücresi



Click here to enlargeAyrıntlı Hayvan Hücresi

Bitki ve Hayvan Hücrelerinin Karşılaştırılması

Click here to enlarge


Click here to enlarge

Konumuz dahilinde olmasa da basit bir şekilde hücre bölünmesinden bahsedelim.
Anorganik ve organik evrim süreci dışında hiçbir hücre, durduk yerde ortaya çıkmaz. Ancak varolan hücrelerin mitoz veya mayoz bölünme geçirmesiyle oluşur. Mitoz bölünme, bir hücreden aynı özellikleri taşıyan iki yavru hücrenin meydana gelmesidir. Büyüme ve gelişme sırasında vücut hücrelerimiz bolca mitoz bölünme geçirerek çoğalırlar.
Mayoz bölünme ise, bir hücreden dört yavru hücrenin meydana gelmesidir. Üreme hücrelerinde görülen bir bölünme şeklidir. Canlıların çeşitlenmesine ve farklı özellikler kazanmasına olanak sağlar.