Hücre belirli bir büyüklüğe ulaşınca bölünür.
Click here to enlarge

Bölünmenin Sebepleri:
1) Hacim Yüzey Oranı: Hücre büyürken yüzey metrekare, hacim ise metreküp kadar büyür. Hücre yüzeyini artırmak hacmini azaltmak için bölünür.
2) Çekirdek Sitoplazma Oranı: Sitoplazma miktarı belli bir miktarını üstüne çıkarsa hücre yönetilmez olur. Bu durumda çekirdek bölünme emrini vererek hücreyi yönetir.
3 Çeşit hücre bölünmesi vardır. Bunlar Mitoz ,Amitoz ve Mayoz Bölünmedir.
Mitoz Bölünme:

n ,2n kromozomlu canlılarda, eşeyli ve eşeysiz üreyen canlılarda görünür.
Eşeysiz üreyen canlılarda üremeyi, eşeli üreyen canlılarda ise büyüme, gelişme, yıpranan kısımların onarımını sağlar.
Mitoz bölünmede bir hücreden iki yavru oluşur.
Oluşan hücrelerin kromozom sayısı değişmez.
Oluşan hücreler genetik olarak birbirlerinin ve ana hücrenin kopyasıdır.
Mitoz bölünmede genetik çeşitlilik olmaz.
Mitozda Tetrat, sinapsis, krosing-over olmaz.
Mitoz zigotla başlar ölümle biter.
Mitoz bölünmede kardeş kromatidler ayrılır.



Click here to enlargeMitoz Bölünme

Şekil:Kromozom Sayısı Daima Sabittir.
Mitozun Evreleri:

İnterfaz (Hazırlık Evresi)
Mitoz bölünmenin gerçek evresi değildir. Bölünme için gerekli hazırlıkların yapıldığı evredir. Bu evrede;
1. DNA ve RNA iki katına çıkar.
2. Organeller iki katına çıkar.
3. ATP sentezi artar.
4. Protein sentezi gerçekleşir.

Click here to enlarge

Şekil:Mitoz Bölünme Evreleri

Profaz: Kromatin ağı kısalıp kalınlaşarak ve kromozomları oluşturur. Sentrozom kendini eşler. Kutuplara çekilir. İğ ipliklerini oluşturur. Çekirdek zarı eriyerek kaybolur.E.R görünmez.
Metafaz: Kromozomlar tam hücrenin ortasına dizilir. En belirgin oldukları evre bu evredir. İğ iplikleri sayesinde sentromerlerinden ayrılırlar.
Anafaz: İğ ipliklerine bağlanmış, kromozomların hareketi belirgin bir hal alır.

Telofaz: Kromozomlar interfaz evresinde olduğu gibi kromatin ağı şeklini almıştır. Çekirdek zarı ve çekirdekçik yeniden oluşur. İğ iplikleri kaybolur. Sitoplazma bölünmesi başlar.
Sitokinez: Hayvansal hücrelerde sitoplazma dışarıdan içeriye boğumlanarak bölünür. Bitkisel hücrelerde ise hücre zarının dışında çeper olduğundan hücre içeriden dışarıya doğru ara lamel (ara plak) oluşturarak bölünür. Sitokinez Sitoplazma bölünmesidir.
Karyokinez:
Çekirdek bölünmesidir. Hücre bölünmesinde önce çekirdek sonra sitoplazma olur.
Amitoz Bölünme
Basit yapılı canlılarda bölünürken sitoplazma ve çekirdek kaybolmaz.Aslında iğ ipliklerinin yardımı olmadan yapılan mitoz bölünmedir. Bu yüzden günümüzde GİZLİ MİTOZ’da denmektedir.
ilkel hücrelerin bölünme şeklidir. Hücre bölünme geçirdiği zaman önce çekirdek uzar ve ikiye ayrılır. Daha sonra da sitoplazma ve hücre zarı çekirdeğin boğumlandığı yerde uzar, incelir ve kopar. İki oğul hücre meydana gelir. Bu bölünmede kromozom sayısı sabit kalır.

Click here to enlarge
Şekil: Amitoz Bölünme
Mayoz Bölünme:
2n kromozomlu canlılarda ve eşey ana hücrelerinde görülür.
Mayoz da bir hücreden 4 yavru hücre oluşur.
Mayoz da; sperm, yumurta ve polen hücreleri oluşur.
Mayoz da oluşan hücreler birbirleri ile ve ana hücreyle benzemezler.
Mayoz da oluşan hücrelerin kromozom sayısı ana hücrenin yarısı kadardır.
Mayoz da tetrat, sinapsis, krosing-over olayları görülür.
Mayoz bölünme ergenlikle başlar. Kadınlarda menopoz ile erkeklerde andropoz ile biter.
Mayoz-1 ve Mayoz-2 diye iki evrede gerçekleşir.
Çekirdek ve sitoplazma iki kez bölünür.
Çeşitliliğe neden olur.
Mayoz-1 de homolog kromozomlar Mayoz-2’de ise kardeş kromatidler ayrılır.

Click here to enlarge

Şekil: Mayoz Bölünme

Mayozun Evreleri
İnterfaz:
DNA, RNA ve organel miktarı iki katına çıkar.
Protein ve ATP sentezi olur.
Click here to enlarge
Şekil: Mayoz Bölünme Evreleri

Mayoz 1:
Profaz 1:
Kromatin ağı kısalıp kalınlaşarak kromozomları oluştururlar.
Çekirdek zarı ve çekirdekçik eriyerek kaybolur.
Sentrozom kendini eşler.
Kutuplara çekilir ve iğ iplikleri oluşur.
Homolog kromozomlar yan yana dizilir.( Homolog kromozomların yarısı anneden yarısı babandan gelen aynı karakter ile ilgili genlerdir). Yan yana gelen bu 4 kromatide tetrat denir.

Kardeş olmayan kromatidler birbirine yaklaşır ve birbirlerine sarılırlar. Bu olaya sinapsis denir.
Birbiri üzerine kurulmuş kromozomlar karşılıklı olarak parça değiştirir. Bu olaya ise krosing-over (Parça değişimi) denir. Krosing-overla beraber genler değiştirilmiş olur. Canlılar arasında genetik çeşitlilik sağlanır.
Metafaz 1:
Mitoz bölünmeden farklı olarak homolog kromozomlar hücrenin ortasında üst üste gelecek şekilde iki sıra halinde dizilir. Bu diziliş şekli sayesinde mayoz I de kardeş kromatitler yerine homolog kromozomlar birbirinden ayrılır.
Anafaz-1
Hücrenin ekvator düzleminde karşı karşıya duran homolog kromozomlar çiftleri, birbirinden ayrılarak kutuplara doğru çekilir.
Kardeş kromotidler ise kromozomun sentromer bölgesinde birbirine bağlı olarak bölünür.
Mitoz bölünmenin Anafaz safasında ise aynı kromozomların kardeş kromatitler birbirinden ayrılarak zıt kutuplara doğru çekilir.
Homolog kromozom çiftleri birbirinden ayrılarak hücrenin zıt kutuplarına doğru çekilir, böylece oluşacak iki hücrenin genetik olarak birbirinden farklı yapıda olması sağlanır.
Telefaz-1:
Kutuplara çekilen kromozomların etrafında çekirdek zarı ve çekirdekçik oluşur. Telefaz-1 sonunda çekirdek bölünmesi tamamladığı için hücre iki çekirdekli olur.
Sitokinez-1:
Sitoplazma bölünmesi; çekirdek bölünmesi tamamlandığında sitoplazma bölünmesi gerçekleşir. Sitoplazma bölünmesinde, bitki hücrelerinde ara lamel oluşumu ile, hayvan hücrelerde ise boğumlanma ile bölünür. Bu olay sonucundan 2n kromozomlu hücrelerden n kromozomlu, genetik yapısı birebirinden farklı iki hücre oluşur.
Not: Sinapsis, tetrat oluşumu ve krosing-over sadece mayoz bölünmede Mayoz-1 de gerçekleşir.

Mayoz-2
Profaz-2
Çekirdek zarı ve çekirdekçik eriyerek kaybolur.Sentriyoller hayvan hücrelerinde iğ ipliklerini oluşturur. Bitki hücrelerinde iğ ipliklerini sitoplazmadaki enzimler oluşturur.

Metafaz-2
Kromozomlar hücrenin ekvator düzleminde kardeş kromatitler kutuplara bakacak şekilde dizilir. Sentromerler bölgelerinden iğ ipliklerini tutarlar.
Anafaz-2
Hücrenin ekvator düzleminde dizilmiş olan kromatitler iğ ipliklerinin kısalıp helezonlaşmasıyla birbirinden ayrılır. Mitozda olduğu gibi kromatit ayrılması gerçekleştirilmiş olur.
Telofaz-2
Bu safhanın tamamlanmasıyla mayoz bölünme bitmiş olur. Profaz II evresinde kaybolan çekirdek zarı yeniden yapılır. Kromozomlar tekrar kromatin iplik haline dönüşür. Mayoz bölünmenin başlangıcında kaybolan çekirdekçikler tekrar ortaya çıkar.Telofazın sonuna doğru sitoplazma bölünmesi başlar. Sitokinezin tamamlanmasıyla diploit (2n) kromozomlu eşey ana hücresinden haploit (n) kromozomlu dört hücre oluşmuş olur.
Spermatogenez:
Sperm ana hücrelerinde mayoz bölünme ile sperm hücresi oluşumuna denir. Oluşan spermlerin hepsi yumurta hücresini ***leyebilir. Sperm hücrelerinin kromozom formülü 22+X veya 22+Y dır.
Oogenez:
Yumurta ana hücrelerinde mayoz bölünme ile yumurta oluşumuna denir.4 yumurta hücresi oluşur. Bunların bir tanesi büyük bol sitoplazmalı ve ***lenebilir. Geriye kalan 3 tanesi eriyerek kaybolur.Kromozom formülü 22+X dir.

Mayoz bölünme ve Mitoz Bölünmenin Karşılaştırması
Click here to enlarge