ÖRNEK CÜMLE ÇÖZÜMLEMELERİ



ÖRNEK CÜMLE ÇÖZÜMLEMELERİ:

1.“Züleyha, dayısı ile babası arasında geçen bu konuşmayı

Özne Belirtili Nesne (Yan cümlecik)



(aradan bu kadar sene geçmiş olmasına rağmen)

Ara söz (Edat grubu) Cümle dışı unsur



gülmeden, kızmadan hatırlayamazdı.”

Zarf Tümleci Z.T. Yüklem

Yükleminin yeri bakımından kurallı, yükleminin türüne göre fiil, anla¬mına göre olumsuz, yapısına göre girişik birleşik cümledir.

2.“Bilmezdim şarkıların bu kadar güzel,

Kelimelerinse kifayetsiz olduğunu

Bu derde düşmeden önce”



Şiiri kurallı cümle hâline getirirsek:



(Ben) Şarkıla¬rın bu kadar güzel, kelimelerinse kifayetsiz

G.Ö. Belirtili Nesne (Yan cümlecik)



olduğunu bu derde düşmeden önce bilmezdim.

Zarf Tümleci Yüklem

Bu cümle yükleminin yeri bakımından devrik, yükleminin türüne göre fiil, anl***** göre olumsuz, yapısına göre girişik birleşik cümledir.

3 .(Sen) Hiçbir zaman çıktığın kapıyı hızla çarpma, ,

Ortak G.Ö. Z.T. B.’li Nesne Z.T. Yüklem



geri dönmek isteyebilirsin.

B.’siz Nesne Yüklem



Bu iki cümle yükleminin yeri bakımından kurallı, yükleminin türüne göre fiil cümlesidir, anl***** göre birinci cümle olumsuz, ikinci cümle olumludur,yapısına göre özneler ortak olduğu için bağımlı sıralı cümledir.

4. (Sen) Yarın bambaşka bir insan olacağım, diyorsun.

G.Özne B.’siz Nesne(İç cümle) Yüklem



(sen) Niye bugünden başlamıyorsun?

G.Özne Z.T. Z.T. Yüklem



Bu iki cümle yüklemin yerine göre kurallı, yüklemin türüne göre fiil cümlesidir. Anl***** göre ilk cümle olumlu, ikinci cümle olumsuz soru cümlesidir.Yapısına göre ise ilk cümle iç içe birleşik cümle, ikinci cümle basit bir cümledir

5.”Bu satırları yazmak; gazetelerin dahili işlerine karışmak ve Özne (Yan cümlecik)

tenkit yazmak değildir.”

(Temel cümle) Yüklem

Yüklemin yerine göre kurallı,yüklemin türüne göre isim cümlesi,anl***** göre olumsuz,yapısına göre girişik birleşik cümledir.



6.”Cihanın yurdu hep çiğnense, çiğnenmez senin yurdun.”

Zarf Tümleci (Yan cümlecik) Yüklem Sözde Özne



Yüklemin yerine göre devrik, yüklemin türüne fiil cümlesi, anl***** göre olumsuz, yapısına göre şartlı birleşik cümledir.



7.”Artık demir almak günü gelmişse zamandan

Zarf Tümleci (Yan cümlecik)



kalkar bMeçhule giden bir gemi u limandan”

Özne Yüklem Dolaylı Tümleç



Şiiri kurallı cümle haline getirirsek: Artık zamandan demir almak günü gelmişse, bu limandan meçhule giden bir gemi kalkar.



Yüklemin yerine göre devrik, yüklemin türüne göre fiil cümlesi, anl***** göre olumlu, yapısına göre şartlı birleşik cümledir.



8. “Bahçenin ana kapısından, üstü başı perişan, zavallı bir adam,

Dolaylı Tümleç Özne



elinde eski, yırtık bir torbayla içeriye girdi.”

Zarf Tümleci D.T. Yüklem



Yüklemin yerine göre kurallı, yüklemin türüne göre fiil cümlesi, anl***** göre olumlu, yapısına göre basit cümledir.

9. Çetin, kantinde bizi bekliyormuş, hemen

Ortak Özne D.T. B’li Nes. Yüklem Z.T.



yanımıza geldi , kolumuzdan tutup bizi masasına götürdü.

D.T. Yüklem Zarf Tümleci B.’li N. D.T. Yüklem



Buradaki üç cümle yüklemin yerine göre kurallı, yüklemin türüne göre fiil cümlesi, ve anl***** göre olumlu cümledir. Üç cümle birbirine virgülle bağlandığı için ve özne ortak olduğu için yapısına göre bağımlı sıralı cümledir.

10.”Hakkıdır hür yaşamış bayrağımın hürriyet.”

Şiiri kurallı cümle hâline getirirsek:



“Hürriyet hür yaşamış bayrağımın hakkıdır.”

Özne Yüklem



Bu cümle(ilk haliyle) yüklemin yerine göre devrik, yüklemin türüne göre isim cümlesi, anl***** göre olumlu, yapısına göre içinde fiilimsi bulunduğu için girişik birleşik cümledir.

11." (Siz) Biliyorsunuz ki sanat herkese yarar sağlar.”

Gizli Özne Yüklem Belirtili Nesne



(Bu cümleyi “Sanat’ın herkese yarar sağladığını biliyorsunuz” şeklinde düşünebiliriz.)

Ki bağlacıyla bağlanan bu cümleler yüklemin yerine göre kurallı(düz cümle), yüklemin türüne göre fiil cümlesi, anl***** göre olumlu, yapısına göre ki’ li birleşik cümledir.

12. “Sabah olunca, güneşin ilk ışıkları

Z.T.(Yan cümlecik) Özne



dağların doruklarını aydınlattı.”

Belirtili Nesne Yüklem



Bu cümle yüklemin yerine göre kurallı, yüklemin türüne göre fiil, anl***** göre olumlu, yapısına göre basit cümledir.



13. “Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilal!

Mısrayı kurallı cümle haline getirirsek:



Ey şanlı hilal! Sen de şafaklar gibi dalgalan.

Hitap(CDU) Özne CDU Zarf Tümleci Yüklem



Bu cümle yüklemin yerine göre devrik,türüne göre fiil cümlesi, anl***** göre olumlu, yapısına göre ise basit cümledir.



14. “Emin olun ki sizi mahcup etmeyeceğim.”

Yüklem (T.C.) Dolaylı Tümleç (Yan cümlecik)

(Sizi mahcup etmeyeceğimden emin olun)

Bu cümle yapısına göre “Ki’li” birleşik cümledir.



15.” (Ben) Toplantıya sen de geleceksin sanıyordum.”

Gizli Özne Belirtisiz Nesne(Yan cümlecik) Yüklem(T.C.)

İç cümle yüklemin yerine göre kurallı, türüne göre fiil, anl***** göre olumlu cümledir.Temel cümle ise yüklemin yerine göre kurallı, türüne göre fiil cümlesi, anl***** göre olumlu cümledir. Bu iki cümle yapısına göre iç içe birleşik cümledir ve yan cümle temel cümlenin belirtisiz nesnesidir.