Go Back   Yazılı Soruları-Soru Bankaları-Yaprak Test-2009-2010 Yazılı Sınav Soruları ve Cevapları > İlköğretim 2.Kademe Yazılı ve Sınav Soruları > Türkçe Dersi Yazılı ve Sınav Soruları > Türkçe Ders Notları

Türkçe Sıfatlar (Önadlar) - Ders Notu - Konu Anlatımı

Türkçe Ders Notları
Türkçe Sıfatlar (Önadlar) - Ders Notu - Konu Anlatımı Konusunu Görüntülemektesiniz.->SIFATLAR ( ÖN AD ) İsimlerden önce gelerek onların anlamlarını sayı, renk, durum, hareket, biçim, yer, işaret ve soru yönlerinden tamamlayan; onları niteleyen ve belirten kelimelere sıfat denir. Bu iki ...

Yeni Konu aç Cevapla
 
LinkBack LinkBack Seçenekler Stil
Alt 01-18-2011, 01:43 PM   #1 (permalink)
Kullanıcı Adı
Administrator
Standart Türkçe Sıfatlar (Önadlar) - Ders Notu - Konu Anlatımı

          
SIFATLAR ( ÖN AD )

İsimlerden önce gelerek onların anlamlarını sayı, renk, durum, hareket, biçim, yer, işaret ve soru yönlerinden tamamlayan; onları niteleyen ve belirten kelimelere sıfat denir. Bu iki kelimenin (sıfat + isim) oluşturdukları kelime grubuna da sıfat tamlaması denir ki bütün sıfat çeşitleriyle sıfat tamlaması oluşturulabilir.
Kolay iş, bu sorular, küçük çocuk, hangi ev, iki elma, üçüncü sınıf...
A. SIFATLARIN ÖZELLİKLERİ:
1. Sıfatlar isimlerden önce gelerek onları sayı, renk, durum, hareket, biçim, yer, işaret ve soru yönlerinden tamamlar; onları niteler veya belirtir:
O zaman gördü ki, küçük çocuk, memleketlisi, minimini yavru ağlıyor... Sessizce, titreye titreye ağlıyor. Yanaklarından gözyaşları birbiri arkasına, temiz vagon pencerelerindeki yağmur damlaları nasıl acele acele, sarsıla çarpışa dökülürse öyle, bağrının sarsıntılarıyla yerlerinden oynayarak, vuruşarak içlerinde güneşli mavi gök, pırıl pırıl akıyor.”
o zaman, küçük çocuk, minimini yavru, temiz vagon pencereleri, güneşli mavi gök
2. Tek başlarına kullanıldıkları zaman isim değerindedirler. Çünkü ancak bir isimden önce geldikleri zaman sıfat oldukları anlaşılabilir:
yeşil elbise (sıfat) yeşili severim (isim)
İhtiyar kadın (sıfat) İhtiyarlara iyi davranmalıyız (isim)
Büyük park (sıfat) parkların en büyüğü (isim)
3. Tek başlarına kullanıldıklarında isim değerinde oldukları için alabildikleri isim çekim eklerini, yani hâl eklerini, iyelik eklerini ve çoğul ekini, bir isimden önce gelerek onu niteledikleri ya da belirttikleri zaman, yani sıfat olarak kullanıldıkları zaman alamazlar:
Bir basamak yukarı çık. sıfat
Birler basamağı isim
Yürüyen merdiven sıfat
Yürüyenler ve koşanlar isim
4. Bir sıfatla onun nitelediği ya da belirttiği bir isim arasına noktalama işareti (özellikle virgül) konmaz. Virgül konursa ilk kelime tek başına kalmış olur, dolayısıyla isimleşir.
Genç adama gülümseyerek baktı. (genç: sıfat)
Genç, adama gülümseyerek baktı. (genç: isim, özne)
5. Birkaç sıfat, arka arkaya sıralanarak bir ismi niteleyebilir veya belirtebilir:
Karanlık, büyük, korkutucu ve nemli bir evdi.

6. Sıfatın varlığından bahsedildiği her yerde mutlaka sıfat tamlaması vardır; o sıfatla (soru sıfatı da olsa) bir tamlama oluşturulmuştur.
Mavi boncuk , ikişer kişi , hangi kalem?
7. Bir sıfat birden fazla ismi tamlayabilir. Birden fazla sıfat da bir ismi tamlayabilir.
Geniş oda , sofa ve salonlar. Uzun ince bir yol.
8. Sıfatlar isim tamlamalarının başına yada ortasına gelebilir.
İstanbul’un ıssız sokakları. Güzel İstanbul’un ıssız sokakları.

B. SIFAT ÇEŞİTLERİ
Sıfatlar görev ve anlam yönünden, yani kendilerinden sonra gelen isme kattıkları anlam yönünden önce ikiye, sonra daha alt başlıklara ayrılırlar:

1. Niteleme Sıfatları
2. Belirtme sıfatları
a. İşaret sıfatları
b. Sayı sıfatları
- Asıl sayı sıfatları -Sıra sayı sıfatları -Kesir sayı sıfatları -Üleştirme sıfatları
c. Belgisiz sıfatlar
d. Soru sıfatları

1. Niteleme Sıfatları
]İsimlerin şeklini, durumunu, hareketini, rengini, kısacası kalıcı özelliklerini gösteren sıfatlardır. Niteleme sıfatları isimlere sorulan “nasıl” sorusunun cevabıdır:
Penceresinden kavak ağaçları görünen sağlık ocağı
yanaklarımı pembeleştiren / makaslar
uçuşan / pamukçuklar
Kavakları silkeleyen / rüzgâr
Koca / bahçe
Tasasız / gözler
Güzel / çerçeveler
Kocaman / masa
Mavi deniz, tatlı su, kötü gün, yakın arkadaş, çalışkan öğrenci, susuz yaz, yuvarlak masa, bayan memur, erkek adam, temiz giysi, güzel insan, düz yol, çatal çivi, sivri tepe, yassı burun...

2. Belirtme Sıfatları

İsimleri sayı yönünden tamlayan; yerlerini işaret eden; özelliklerini belli belirsiz olarak bildiren; onların özelliklerini soran sıfatların tümüne belirtme sıfatları denir. Belirtme sıfatları varlıkların geçici özelliklerini bildirirler:
Bu adam, o adam, şuradaki adam, (herhangi) bir adam, bir (tane) adam, / kaçıncı adam?, hangi adam?...


a. İşaret Sıfatları
İsimleri işaret ederek belirten ve yerlerini bildiren sıfatlardır.

“bu, şu, o, öteki, beriki, böyle, şöyle...”

Bu soruyu kim cevaplayacak?
Kitabı şu genç almıştı.
O eşyaları nereye götürüyorsun?
Öteki sorulara geçiniz.
Beriki masaları da taşıdık.


b. Sayı Sıfatları
İsimlerin sayılarını, bölümlerini, sıralarını, parçalarını kesin olarak belirten sıfatlardır.
Hangi sorusunun cevabıdır.

i. Asıl Sayı Sıfatları

İsimlerin sayılarını kesin olarak belirten sıfatlardır:
Her gün iki saat ders çalışır, bir saat de kitap okurum.
Bir ağaç bile bırakmamışlar; kesmişler.
Yüz yıl öncesine geri döndük.
Türkiye nüfusunun yetmiş milyon olduğu söyleniyor.
Beş milyon ton patates
10 cm ip, 2 m kumaş, 100 ton kömür, 3 kg şeker...

]Başında asıl sayı sıfatlarından biri bulunan bir isme çoğul eki getirilmez. ”Beşevler, Altmışevler, Yedi Cüceler, üç aylar, Kırk Haramîler, beş milyonlar, on milyonlar (banknotlarımız)”gibi örnekler bu kurala uymaz.
]Sayı sıfatlarıyla niteleme sıfatları art arda kullanılırsa sayı sıfatı önce gelir:
iki değerli arkadaş, üç kırık cam...

ii. Sıra Sayı Sıfatları

İsimlerin sıralarını, derecelerini belirten sıfatlardır.
“-ncİ” eki ya da nokta kullanılır.
77. yıl, 11’inci bölük, birinci gün, ikinci gelişimiz...
üçüncü kişiler, ikinci katlar...
] “ilk” kelimesi birinci anlamındadır:
İlk (birinci) caddeden sağa dönün.
] “son, sonuncu, ortanca” kelimeleri de sıra sayı sıfatıdır:
son fırsat, ortanca çocuk, sonuncu kişi...
iii. Kesir Sayı Sıfatları

İsimlerin, bütünün kaçta kaçı olduğunu gösteren sıfatlardır.
Yüzde bir ihtimal, yarım ekmek, çeyrek (dörtte bir) ekmek, yarıyıl, iki buçuk lira...

]Tamlayan çoğul yapılıp tamlananla yeri değiştirilebilir:
Yüzde otuz artış düşünülüyor.Düşünülen artış yüzde otuzlarda.

iv. Üleştirme Sayı Sıfatları

İsimlerin bölümlere ayrıldığını, bölüştürüldüğünü gösteren sıfatlardır.
“-(ş)er” ekiyle yapılır.

Üçer kişi, ikişer elma, yedişer kişi, ellişer milyon, birer gün arayla,

NOT: Bir defada doğan birden fazla kardeşler için kullanılan “z” sesi çokluk bildirir. Sayı sıfatıdır.
üçüz bebek, beşiz çocuklar.

c. Belgisiz Sıfatlar
İsimlerin sayılarını ve miktarlarını kesin olarak değil, yaklaşık, aşağı yukarı, belli belirsiz bildiren sıfatlardır.

“bir, birkaç, birçok, az, çok, biraz, birtakım, bütün, bazı, tüm, her, hiçbir, herhangi bir, kimi...

başka / bir / boyut, kimi insanlar, bir yaz günü, bazı sıfatlar, herhangi bir zaman , her soru, birtakım insanlar, birkaç kişi, Birçok seneler geçti; dönen yok seferinden. tüm insanlar, bütün varlıklar...Bütün insanlar Birkaç kişi Çoğu insan

Not: Asıl sayı sıfatı olan “bir” ile belgisiz sıfat olan “bir” karıştırılabilir. “bir” kelimesi “tek” kelimesinin karşılığı ise asıl sayı sıfatıdır. Değilse belgisiz sıfattır:
Bir çiçekle yaz olmaz bir tane çiçek. asıl sayı sıfatı
Onu bir akşam vakti gördüm. Herhangi bir akşam vakti belgisiz sıfat

d. Soru Sıfatları
Tanımı:
Soru sıfatları, isimlerin nitelik ve niceliklerini soru yoluyla öğrenmeyi amaçlayan, cevapları da herhangi bir sıfat olan kelimelerdir.
“ne, nasıl, nice, ne gibi, ne biçim, kaç, kaçıncı, kaçar, hangi, ne türlü...”
Özellikleri
]Soru sıfatları cümleyi soru cümlesi yapar. Bazı durumlarda da yapmaz:
Bu nasıl bir dünya; hikâyesi zor...
Nasıl kitaplardan hoşlanırsın?
]Soru sıfatlarıyla da sıfat tamlaması oluşturulur.
Kaç gün sonra geleceksin?
Eve giderken hangi otobüse bineceğiz?

Örnekler
Hangi çılgın bana zincir vuracakmış şaşarım.
Kaçıncı sınıfta okuyor?
Ne gün geleceğini söyledi mi?
Kaçar kişilik gruplar hâlinde gideceğiz?
Kaçta kaç hisse istersin?

NOT: “ne” kelimesi sıfat, zarf ve zamir olarak kullanılabilir.
Ne bakıyorsun? Zarf
Ne almak istiyorsun? Zamir
Ne gün geleceksin? Sıfat
Ne iş yapıyordunuz? sıfat
Bugün ne çalıştık ama. zarf

C - SIFATLARIN DERECELENDİRİLMESİ

1. Sıfatlarda Kuvvetlendirme ve pekiştirme
]Zarflarla ve edatlarla anlam kuvvetlendirilebilir:
çalışkanarı gibi çalışkanarı gibi çalışkan çocuk
güzelCennet kadar güzelCennet kadar güzel vatan
verimliçek verimliçok verimli topraklar
Burada “cennet kadar” kelime grubu “güzel” sıfatını; sonra hepsi birden “vatan” kelimesini nitelemiş.
]Pekiştirme sıfatları ile de anlam kuvvetlendirilebilir:
Bir sıfatın ilk iki sesine “m, p, r, s” ünsüzlerinden biri eklenip, oluşan hecenin o sıfatın başına getirilmesiyle oluşur. Ünlüyle başlayan sıfatlarda ilk ünlüye “m, p, r, s” ünsüzlerinden biri eklenir.
Sarı sayfalarsapsarı sayfalar
Kırmızıkıpkırmızı elbise
Mormosmor bir yüz
Yeşilyemyeşil tabiat
Temiztertemiz toplum
Uzunupuzun araba
NOT:Bu kurala uymayan pekiştirme sıfatları da vardır:
Sapasağlam, yapayalnız, çırılçıplak, çepeçevre...
]ikileme ve tekrar yoluyla da anlam kuvvetlendirilebilir. Tekrar edilen kelimeler arasına “mİ” soru eki de konabilir:
doğru dürüst bir iş, boylu poslu bir adam, az buz para değil...
yüce yüce yaylalar, Mini mini eller, tatlı tatlı diller...
tatlı mı tatlı diller, sevimli mi sevimli bir yüz, sıcak mı sıcak bir hava...

2. Sıfatlarda Anlam Daraltma

]Sıfatların anlamlarında, bazı eklerden yararlanarak kısma, daraltma, küçültme yapılabilir. Bunun için “-Cİk, -ÇE, -cEk, -(İ)msİ, -(İ)mtırak” ekleri kullanılır:

Geniş bir oda daha az genişi genişçe bir oda
Uzun bir çocuk daha az uzunu uzunca bir çocuk
Büyük ev daha az büyüğü Büyükçe / büyücek bir ev
Küçük çocuk daha az küçüğü küçükçe / bir çocuk
Tatlı elma daha az tatlısı tatlımsı bir elma
Ekşi erik daha az ekşisi ekşimsi / ekşimtırak erik

“-Cİk” eki küçüklük, azlık anlamı taşıyan sıfatlara getirilir ve aşırılık anlamı katar:

Kısa kol daha da kısası kısacık kol
İnce ip daha da incesi incecik ip
Az ekmek daha da azı azıcık ekmek
Minik yavru daha da miniği Minicik yavru
Küçük kız daha da küçüğü Küçücük kız
Ufak el daha da ufağı Ufacık el
Yumuşak eller daha da yumuşağı Yumuşacık eller

D. YAPI BAKIMINDAN SIFATLAR

Sıfatlar da isimler gibi yapı bakımından basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üçe ayrılır:


1. Basit Sıfatlar

Herhangi bir yapım eki almamış ve başka bir kelimeyle birleşmemiş sıfatlardır.
Kara gün, kırmızı gül, bol yemek, iri taş, iyi insan, son yolculuk, dost ülke, düz çizgi.

2. Türemiş Sıfatlar

İsim ya da fiil köklerine ve gövdelerine getirilen isim yapım ekleriyle oluşturulmuş sıfatlardır.

Kiralık ev, yıllık izin, tuzlu su, Aydınlı Hasan, işsiz adamlar, ölü balık, sütçü kadın, yarınki maç, genişçe bir oda, büyücek bir ev, ekşimsi / ekşimtırak erik, kısacık kol, incecik ip...
Penceresinden kavak ağaçları görünen / bir sağlık ocağı
yanaklarımı pembeleştiren / makaslar
uçuşan / pamukçuklar
Kavakları silkeleyen / rüzgâr
Kocaman / bir masası ve koltuğu
çalışkan öğrenci, sulu yaz,

3. Birleşik Sıfatlar
Yapısında birden fazla kelime barındıran sıfatlardır.
Külyutmaz öğretmen, mirasyedi gençler, boşboğaz insanlar, boğazına düşkün adam, birtakım sorunlar, cana yakın çocuk...

Kaynaşmış birleşik sıfatlar
Anlamca kaynaşmış sıfatlardır. Birden fazla kelimenin sözlük anlamlarından az ya da çok uzaklaşarak, aralarına ek ya da kelime girmeyecek şekilde birleşerek oluşturdukları sıfatlardır.
Canciğer dost, vatansever sanatçı, pisboğaz çocuk, mirasyedi gençler, kahverengi elbise, eşsesli kelimeler, birkaç adam, herhangi bir öğretmen, biraz zaman, birtakım elbiseler...
Kurallı birleşik sıfatlar
*Sıfat tamlaması + “-li” yapım eki
büyük yapraklı ağaçlar, dost bakışlı insanlar, kısa boylu asker, büyük kapılı bina, kırık camlı ev...
*Sıfat tamlaması + “lIk” eki
yarım günlük mesai, üç kuruşluk iş...
*İsim + iyelik eki + sıfat
salonu büyük (bir) ev, çenesi düşük adam, saçı uzun bebek, rengi soluk kumaş...
*Takısız isim tamlaması + “-lİ” yapım eki
taş duvarlı ev, aslan yürekli çocuk, demir kapılı bahçe...
*İsim + “-DEn” ayrılma hâl eki + isim-fiil:
kulaktan dolma bilgiler...
*İkileme + isim
evsiz barksız insanlarımız, tatsız tuzsuz işlerimiz, irili ufaklı eşyalar...
*İsim + ek + fiilimsi + isim ( an ası mez ar dik ecek miş )
işini bilir memur
*Deyim + isim
cana yakın arkadaşlar, çenesi düşük insan...

E- SIFAT TAMLAMASI
(Bir veya daha fazla sıfatın bir (veya daha fazla) ismi sayı, renk, biçim, hareket, durum, sayı ve yer bakımından nitelediği veya belirttiği kelime gruplarına sıfat tamlaması denir. )Sıfat tamlaması sıfat + isim gurubunun birlikte oluşturdukları yapılardır. Bütün sıfatlar niteledikleri yada belirttikleri isimlerle birlikte sıfat tamlaması oluştururlar.
Mavi boncuk , bir ev, hangi komşu? Bir güzel kızcağız.
]Sıfat tamlamalarında eğer tamlanan zaten tamlayanın anlamında varsa düşürülür. Bilinir ki o sıfat o isimden başkasına ait değildir. Bu durumda bu sıfatlara adlaşmış sıfatlar denir:

Ağlayan insanlar bir gün güler. ž Ağlayanlar bir gün güler.
Gelen ... giden ... aratır ž Gelen gideni aratır.
Hasta adamı hastahaneye yetiştiremediler ž Hastayı yetiştiremediler.
Özellikleri

]Sıfat tamlamalarında birinci kelimeye tamlayan; ikincisine de tamlanan denir. Tamlayan, tamlananın anlamını bütünler. Tamlayan, yani sıfat yardımcı unsurdur; tamlanan, yani isim de asıl unsurdur. Tamlayan başta gelir, tamlanan sonda. Bu “Türkçe’de yardımcı unsur başta; asıl unsur sonda bulunur” kuralına göre açıklanabilir. Grubun vurgusu tamlayandadır.

F - KELİME GRUBU HALİNDEKİ SIFATLAR :
Bazı sıfat tamlamalarında sıfat unsuru bir kelime grubu olabilir .
Derin derin (düşünceler) , çok serin (su) , sokağın ucundaki (ev) , yirmi üçüncü (gün) , beş milyar (lira) , aksakallı (ihtiyar)…

G - SIFAT FİİLLER (ORTAÇLAR) :
Nesnelerin hareket özelliklerini anlatan sıfatlara denir Sıfat fiil eklerinin bazıları fiil çekiminde kullanılan haber ve dilek kipi ekleri ile aynıdır . Bunları birbirine karıştırmamak gerekir . Haber ve dilek kipi ekleri zaman bildirerek fiilleri çekimli hale getirirler . Sıfat fiil ekleri ise fiillerden sıfat olarak kullanılan isimler yapar .


O yarın akşam bize gelecek (gelecek zaman kipi eki -ecek)
Gelecek hafta sınavım var . (Sıfat fiil –ecek eki fiilden isim yapmış bu isim hafta sözcüğüne sıfat olmuştur.)
Sıfat Fiil Ekleri şunlardır:
a-) –acak / -ecek : okun-acak (kitap) , yapıl-acak (iş)
b-) –an /-en : koş-an (çocuk) , bekle-n-en (gün)
c-) –dık / -dik /-duk / -dük ; -tık / -tik / -tuk / -tük : tanı-dık (kişi) , duyul-ma-dık (olay) , bil-dik (adam) … Bu ek genellikle iyelik eki olarak kullanılır . oku-duk-um (kitap) , sev-dik (ğ)– (i) iş , gör-dük-üm film
d-) –maz / -mez : utan-maz (çocuk) , çekil-mez (dert) , bit-mez (iş) …
e-) –mış / -miş /-muş / -müş : oku-muş (insan) , gör-müş geçir-miş (kadın) …
f-) –r ; -ar / -er : gör- ü –r (göz) , yaz-ar (kasa) , gül-er (yüz) …


H - SIFATLARIN ÜSTÜNLÜK DERECELERİ :


Daha : Sıfatlar “daha” zarfıyla üstünlük kazanırlar . Kıyaslama yapılmasını sağlar . Sıfatın birinci üstünlük derecesidir . Bir nesnenin , varlığın diğerinden daha üstün olduğunu vurgular.
Ayşe Fatma’dan daha çalışkandır . Ali Veli’den daha güçlüdür .

En : “En” zarfı sıfatların en üstünlük derecesini verir . Önüne geldiği sıfatın anlamını güçlendirir . Bir nesnenin varlığının diğer benzerlerinden en üstün olduğunu gösterir .
Zehra sınıfın en çalışkan öğrencisidir . Suna Benim en iyi arkadaşımdır .

admin isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Sponsor Reklam
Cevapla

Seçenekler
Stil

Yetkileriniz
Konu Acma Yetkiniz Yok
Cevap Yazma Yetkiniz Yok
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodu Kapalı
Trackbacks are Açık
Pingbacks are Açık
Refbacks are Açık


Benzer Konular
Konu Konuyu Başlatan Forum Cevaplar Son Mesaj
Sıfatlar (Önadlar) Nedir (8. Sınıf) Konu Anlatımı Ve Ders Notları eymen33 Türkçe Ders Notları 0 04-28-2013 02:12 PM
Sıfatlar Konu Anlatımı Video Ders İzle By Efsane Türkçe Ders Notları 0 01-27-2011 12:48 AM
Sıfatlar 2 Konu Anlatımı Video Ders İzle By Efsane Türkçe Ders Notları 0 01-27-2011 12:47 AM
Sıfatlar 1 Konu Anlatımı Video Ders İzle By Efsane Türkçe Ders Notları 0 01-26-2011 02:50 AM
Türkçe Sıfatlar Konu Anlatımı İndir admin Türkçe Ders Notları 0 01-18-2011 01:45 PM


Yazılı Soruları-Soru Bankası-Yaprak Test-Ders Notu-Konu Anlatımı-Proje Ödevi- Performans Görevi-Zümre Tutanakları-Yıllık Plan-Etkinlikler, Çalışma Yaprakları Tüm Zamanlar GMT +6 Olarak Ayarlanmış. Şuanki Zaman: 07:01 AM.


Eğitim ve Ögretim