Yapım Ekleri
İsimden İsim Türeten Yapım Ekleri
1)İsimden İsim Türeten Ekler:

İsim+Yapım Eki İsim

Tuz-luk, Baş-lık, Krema-lı, Kahve-ci, Türk-çe, Yol-daş, Koca-man, Küçü-cük, Kapı-sız, Göç-men, Öte-ki, Beş-er, Yedi-nci, Ot-çul, Kızıl-ımsı, Gece-leyin, Evren-sel

Not: Küçültme (-cik,-ce….), olumluluk-olumsuzluk (-lı,-sız,-me,-mez…) ekleri yapım eki kabul edilir.

Not: Yansımalardan isim türeten ekler de, isimden isim yapım eki sayılır.
Gür-ültü, Çıt-ırtı

Bu Ekler:

-a -e -ca -ce -ça -çe -cağız -ceğiz -cak -cek -çak -çek -cı -ci -cu -cü -çı -çi -çu -çü -cık -cik -cuk -cük -çık -çik -çuk -çük -cıl -cil -cul -cül -çıl -çil -çul -çül -cın -cin -cun -cün -çın -çin -çun -çün -da -de -ta -te -dak -dek -tak -tek -dam -dem -tam -tem -dan -den -tan -ten -daş -deş -taş -teş -dırık -dirik -duruk -dürük -aç -eç -ağı -eği -ak -ek -alak -elek -an -en -arı -eri -az -ez -ız -iz -uz -üz -ı -i -u -ü -ncı -inci -uncu -üncü -ıl -il -ul -ül -ımsı -imsi -umsu -ümsü -mtırak -imtırak -umtırak -ıt -it -ut -üt -ki -kü -la -le -lak -lek -lam -lem -lum -lüm -lama -leme -layın -leyin -laz -lez -lı -li -lu -lü -lık -lik -luk -lük -man -men -ra -re -sak -sek -sal -sel -sı -si -su -sü -sız -siz -suz -süz -sın -sin -tı -ti -tu -tü
2)İsimden Fiil Türeten Ekler:
İsim+Yapım EkiFiil

Yaş-a (mak), Çok-al (mak), Yağ-la (mak), Kara-r (mak), Mühür-len, Kör-leş, Önem-se

Bu eklere örnekler:

-a -e -al -el -an -en -ar -er -at -et -ık -ik -uk -ük -msa -imse -umsa -ümse -ırga -irge -kır -kir -kur -kür -la -le -lan -len -laş -leş -ra -re -sa -se -sı -si -su -sü
3)Fiilden Fiil Türeten Ekler:
Fiil+Yapım EkiFiil

Uyu-ma, İç-ir, Kaşı-n, Çöz-ül, Ağla-t, Kop-ar, Uç-uş,

Not: Çatı ekleri fiilden fiil yapım eki grubuna girer.

Bu eklere örnekler:

-akla -ekle -ala -ele -ar -er -ır -ir -ur -ür -dar -der -dır -dir -dur -dür -tır -tir -tür -tür -ı -i -u -ü -ık -uk -uk -ük -ıksa -ikse -ıl -il -ul -ül -ın -in -un -ün -ar -er -ır -ur -ür -ış -iş -uş -üş -ışla -işle -uşla -üşle -ıştır -iştir -ustur -üştür -ıt -it -ut -üt
4)Fiilden İsim Türeten Yapım Ekleri:
Fiil+Yapım Ekiİsim

Yaz-mak, Uyu-ma, Bak-ış, Kaç-ık, Sil-gi, Bil-im, Uç-uk, Böl-ge, Öl-gün, Atıl-gan, Dal-gıç, Yaz-ıcı, Gül-ünç, Kaz-ıntı, Yap-ıt, Seç-men

Not: -ki eki sıfat yaptığı zaman yapım eki sayılır.
Sabahki çay

Bu eklere Örnekler:

-a -e -acak -ecek -aç -eç -ıç -iç -uç -üç -ağan -eğen -ak -al -el -alak -elek -am -em -ım -im -um -üm -amaç -emeç -amak -emek -an -en -anak -enek -arak -erek -arı -eri -ası -esi -ca -ce -ça -çe -dı -di -du -dü -tı -ti -tu -tü -dık -dik -duk -dük -tık -tik -tuk -tük -dıkça -dikçe -dukça -dükçe -ga -ge -gaç -geç -kaç -keç -gan -gen -kan -ken -gı -gi -gu -gü -kı -ki -ku -kü -gıç -giç -guç -güç -gın -gun -gün -kın -kin -kun -kün -ı -i -u -ü -ıcı -ici -ucu -ücü -ıç -iç -uç -üç -ık -ik -uk -ük -ıl -il -ul -ül -ılı -ili -ulu -ülü -ım -im -um -üm -ın -in -un -ün -anç -enç -ınç -inç -unç -ünç -ıntı -inti -untu -üntü -ar -er -ır -ir -ur -ür -ış -iş -uş -üş -ıt -it -ut -üt -ma -me -maca -mece -maç -meç -mak -mek -maz -mez -mık -mik -muk -mük -mış -miş -muş -müş -naz -nez -tı -ti -tu -tü
Çekim Ekleri
Fiil Çekimi

Fiillerin kip ve şahıs bildirecek biçimde düzenlenmesine denir. Bir çekimde kip mutlaka bulunur, ancak şahıs bazen bulunmayabilir. Çekimin daha iyi anlaşılabilmesi için “kip, zaman, şahıs” kavramlarının bilinmesi gerekir.

1. Haber (Bildirme) Kipleri

a. Bilinen Geçmiş Zaman (-di’li)
b. Öğrenilen Geçmiş Zaman
c. Şimdiki Zaman
d. Gelecek Zaman
e. Geniş Zaman

2. Dilek (isteme) Kipleri

a. Gereklilik Kipi
b. Şart Kipi (Dilek- Koşul)
c. İstek Kipi
d. Emir Kipi
1.Zaman ekleri (Bildirme Kipleri): Fiillerde hareketin yapıldığı zamanı bildirir.
Örnek: gel-miş (Duyulan geçmiş zaman)
oku-du (görülen geçmiş zaman)
gid-i-yor (Şimdi geçmiş zaman )
yat-acak (Gelecek geçmiş zaman)
Şimdi gelir (Geniş geçmiş zaman)
2)Dilek kipleri: Fiillerde dilek, şart, istek, gereklilik... gibi anlamları karşılayabilmek için getirilen kip ekleridir.
Örnek: Gider-se-m gelmem (Dilek-şart kipi)
Biraz daha oturayım (istek kipi)
Ders çalışalım (istek eki)
Artık git-meli-y-im (Gereklilik kipi)
Bunları da oku-sun (Emir eki)
Dışarı çıkın (Emir eki)
İsim Çekim Ekleri

İsim soylu sözcüklere gelerek onlara cümlede görev ve anlam kazandıran eklerdir. Sadece isimlerle ilgili olmayıp zamir, sıfat ve zarflarla da ilgili olduğundan isim soylu sözcüklerin sonunda işledik. Bu ekleri şöyle gösterebiliriz.


1. Çokluk eki

2. Hal ekleri (Durmu Ekleri)

3. Eşitlik eki

4. İyelik eki (Sahiplik Ekleri)

5. İlgi eki ( Tamlayan Eki )
a)Hal (Durum) Ekleri:
*Sözcüğün görevini belirleyen eklerdir. Özellikle “cümle öğesi” belirlemede etkili olmaktadırlar.
*İsim beş halde bulunabilir. Ancak bu hallerden “yalın hal”in eki yoktur. Sözcük hal eki almamışsa yalın halde bulunur. Yani iyelik veya çoğul eki alması yalınlığı etkilemez.

*Yükleme (Belirtme) Hali: (-ı,-i,-u,-ü)
Kalemi kırdı.
Evi gördü.

*Yönelme Hali: (-e,-a)
Kaleme baktı.
Eve gitti.

*Bulunma Hali: (-de,-da,-te,-ta)
Kalemde uç var.
Evde onu gördüm.

*Çıkma (Ayrılma) Hali: (-den,-dan,-ten,-tan)
Kalemden uç aldım.
Evden yeni ayrıldı.
b)Çoğul Eki: (-ler,-lar)
*Çokluk bildiren eklerdir.
Kalemler, Evler, Arabalar
c)Eşitlik Eki: (-ce,-ca,-çe,-ça)
İnsanca davranmalısın.
Güzelce katlayalım.
d)Vasıta Eki: (-le,-la)
*“Vasıta, araç” anlamı katan eklerdir.
*Farklı anlamlar da katabilir.

Otobüsle yola çıktı. (araç, vasıta)
Süratle ileri atıdı. (durum)
Annesiyle çarşıya çıktı. (birliktelik)
e)Tamlayan (İlgi) Eki:

(-ın,-in,-un,-ün,-im,-nın,-nin,-nun,-nün,-den)
*Eklendiği kelimeyi tamlanan kelime ile irtibata geçiren eklerdir.
*Genelde iyelik eki ile beraber düşünülür. Yani ilgi eki varsa, sonrasındaki kelimelerden birinde iyelik eki vardır.

Kalemin ucu
Benim evim
Çocuklardan biri
f)Tamlanan (İyelik- sahiplik) Eki:

(-im,-in,-i,-imiz,-iniz,-leri,-si)
*Eklendi kelimenin kime, neye ait olduğunu bildiren eklerdir.
Ahmet'in Kalemi (Kalem Ahmet'e ait)
Kapının Kolu (Kol kapıya ait)
Ek-fiil (Bildirme)Ekleri:

(-idi,-imiş,-ise,-im,-sin,-dir,-iz,-siniz,-dirler)
*İsimlerin yüklem olarak kullanılmasını sağlayan eklerdir.

Ben öğrenciyim.