Go Back   Yazılı Soruları-Soru Bankaları-Yaprak Test-2009-2010 Yazılı Sınav Soruları ve Cevapları > İlköğretim 2.Kademe Yazılı ve Sınav Soruları > Türkçe Dersi Yazılı ve Sınav Soruları > Türkçe Ders Notları

Fiiller (Eylemler) (Konu Anlatımı,Çözümlü Örnekler,Test)

Türkçe Ders Notları
Fiiller (Eylemler) (Konu Anlatımı,Çözümlü Örnekler,Test) Konusunu Görüntülemektesiniz.->FİİLLER (EYLEMLER) FİİL NEDİR? Varlıkların yaptıkları işleri, kılışları ya da on*larla ilgili oluşları, yargıları zamana ve kişiye bağ*layarak anlatan sözcüklere fiil denir. Çeşit çeşit çiçek takmış döşüne Çekilir göçleri peşin ...

Yeni Konu aç Cevapla
 
LinkBack LinkBack Seçenekler Stil
Alt 05-10-2011, 06:47 PM   #1 (permalink)
Kullanıcı Adı
Administrator
Standart Fiiller (Eylemler) (Konu Anlatımı,Çözümlü Örnekler,Test)

          
FİİLLER (EYLEMLER)
FİİL NEDİR?
Varlıkların yaptıkları işleri, kılışları ya da on*larla ilgili oluşları, yargıları zamana ve kişiye bağ*layarak anlatan sözcüklere fiil denir.
Çeşit çeşit çiçek takmış döşüne
Çekilir göçleri peşin peşine
Çıkabilsem şu yaylanın başına
Kuzu kurbanlı şişeli dağlar
Erimiş karları, çekilmiş duman
Açılmışçiçekler, yürümüş çimen
Hayali kafamda yaşar her zaman
Başı oylum oylum meşeli dağlar
Âşık Veysel

Yukarıdaki dizelerde altı çizili sözcükler, bir iş, oluş ve durum bildirdikleri için birer fiildir. Bu eylemler aynı zamanda edim anlamlıdır.

Fiilde Edim (Anlam):
Fiillerin iş, oluş, kılış ve yargı olan temel an*lamlarına edim denir. Fiilleri edimlerine göre üç grupta inceleyebiliriz:

1. Kılış (iş) Fiilleri: Bir iş, hareket anlatan bu fiiller, nesne alabilir. Bu fiillere yöneltilen "neyi, kimi" sorularına cevap alınabilir:
Çizmek, okumak, yazmak, kazmak, sevmek, bulmak, görmek...

2. Durum Fiilleri: Herhangi bir varlığın için*de bulunduğu hali (durumu) anlatan fiillerdir. Bu fiiller genel olarak nesne almazlar. Varlığın irade*sine bağlı olarak gerçekleşen fiillerdir:
Yürümek, uçmak, oturmak, uyumak, sevin*mek, ağlamak... Bu fiiller "neyi, kimi" sorularına cevap vermedikleri için nesne almazlar.

3. Oluş Filleri: Herhangi bir varlıkta irade dışı meydana gelen değişikliği anlatan fiillerdir. Oluş bildiren fiiller nesne almazlar:
Acıkmak, büyümek, sararmak, yaşlanmak, doymak, uzamak...

UYARI:
Durum fiilleri ve oluş fiilleri arasındaki en önem*li fark şudur : Durum fiillerinde eylem varlığın iradesine (isteğine) bağlı olarak gerçekleşir. Ör*neğin "yürümek" fiili insanın iradesine bağlıdır. İstersen yürürsün, istemezsen yürümezsin. An*cak "acıkmak" fiili oluş bildirmektedir. İnsan is*tese de istemese de acıkır. Yani irade dışı oluş*ları anlatır.

ÖRNEK - 1 (ÖYS - 1983):
Anlattıkları şeylerin niteliğine göre fiiller, kılış fiilleri (almak, taşımak, kazmak... gibi), durum fiilleri (yatmak, susmak, durmak... gibi), oluş fiilleri (doymak, uzamak, kararmak... gibi) diye adlandı*rılır.
Aşağıdakilerden hangisinde, yukarıda sözü edilen fiillerin tümü örneklendirilmektedir?
A) delmek, dizmek, ezmek
B) solmak, susmak, acımak
C) ağlamak, oturmak, büyümek
D) yolmak, kırmak, saçmak
E) atmak, kalkmak, sararmak
ÇÖZÜM:
A seçeneğindeki bütün fiiller nesne aldığı için kılış bildirmektedir. B'de "susmak" iradeye bağlı ger*çekleştiği için durum, "solmak ve acıkmak" irade dışında gerçekleştiği için oluş bildirmektedir. C'deki "ağlamak, oturmak" durum bildirmektedir, "büyümek" ise oluş bildirmektedir. D'deki bütün fiiller kılış bildirmektedir. E seçeneğinde ise "at*mak" eylemi nesne aldığı için kılış; "kalkmak" ey*lemi iradeye bağlı gerçekleştiği için durum; "sararmak" nitelikte değişiklik anlattığı için oluş bil*dirmektedir. Doğru cevap (E) seçeneğidir.

ÇEKİMLİ FİİL
Bir fiilin kip ve şahıs bildirecek biçimde yapı*lanmasına çekimli fiil denir. Bu çekimde kip mut*laka vardır; ancak şahıs bazen bulunmayabilir. Çekimli bir eylemi iyi kavramak için "kip ve şahıs" kavramlarını bilmek gerekir.

FİİLLERDE KİP
Bir fiilin zaman ve anlam özelliklerine göre farklı eklerle değişik biçimlere girmesine fiillerde kip denir.
Türkçede fiil kipleri genel olarak iki grupta incelenir:
1. Haber (Bildirme) Kipleri
2. Dilek (Tasarlama) Kipleri

1. HABER (BİLDİRME) KİPLERİ
Bir fiilin çekiminde kesin olarak zaman bildi*ren fiil kiplerine haber kipleri denir. Bir İşin, olu*şun ya da durumun hangi zamanda yapıldığını anlatan fiil kipleridir. Buna göre fiil kiplerini beş grupta inceleyebiliriz:
a) Şimdiki Zaman Kipi:
Eki -(i)yor'dur. İş ile anlatışın aynı anda ya*pıldığını bildirir. Geçmişten süregelen durumları da anlatır:
· Misafirler için yemek hazırlıyorum.
· Üç yıldır bu işyerinde çalışıyorum.

b) Gelecek Zaman Kipi:
Eki -acak, -ecek'tir. İşin anlatıştan sonra yapılacağını bildirir:
  • Sınav bir ay sonra yapılacak.
  • Yarınki maça o da gidecek.

c) Geniş Zaman Kipi:

Eki -r (-ar, -er, -ır, -ir)'dir. İşin herhangi bir zamanda yapılabileceğini anlatır. "Her" anlamını ifade eder. Genel gerçekleri anlatır.
  • Akşamları bir bardak süt içer.
(her akşam)
  • Dünya, Güneş'in etrafında döner.
(her zaman)

d) Görülen Geçmiş Zaman Kipi:
Eki, -dı, -di (-ti, -ti)'dir. işin anlatıştan önce yapıldığını anlatır. Bu kiple çekimlenen eylemleri anlatıcı ya kendisi yapmıştır ya da eylemin ger*çekleşmesine tanık olmuştur:
  • Dünkü konsere o da gitti.
  • Güzel bir araba aldım.

e) Duyulan Geçmiş Zaman Kipi:
Eki, -mış, -miş (-muş, -müş)'tir. İşin anlatış*tan önce yapıldığını başkasından duyma şeklinde anlatır:
· Onlar, üç yıl önce buraya yerleşmiş.
· Dünkü kazada üç kişi yaralanmış.

"-miş" eki, her zaman başkasından duyul*ma anlamı taşımayabilir:

  • Genç yaşta saçların ağarmış.
(Görülen, şahit olunan bir durumu anlatmak*tadır.)
  • Yorgunluktan olacak, uyuyakalmışım.
(Sonradan farkına varılan bir durumu anlat*maktadır.)

ÖRNEK - 2 (ÖYS - 1987):
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, fiile eklenen -mış, -miş, -muş eki cümleye "başkasından du*yulma, aktarılma" anlamı katmaktadır?
A) Az ışıkta okuyorsun gözlerin kanlanmış.
B) Çok yorulmuşsun dinlenmen gerek.
C) Soğuktan dudakların çatlamış; biraz krem sür.
D) Ayşe dün sinemaya gitmiş; ama filmi beğen*memiş.
E) Pasta güzel olmuş; biraz daha alabilir mi*yim?
ÇÖZÜM :
-mış ekinin asıl işlevi "başkasından duyulma, aktarılma"dır. A'da gözün kanlanmış olduğuna, C'de dudakların çatlamış olduğuna bizzat şahit olunmuştur. B'de yorgunluk, kişinin halinden an*laşılmaktadır. E'de pasta tadıldıktan sonra durum öznel olarak anlatılmaktadır. Ancak D'de Ayşe'nin sinemaya gittiği başkasından duyulmuş, aktarıl*mıştır.
Doğru cevap (D) seçeneğidir.

2. DİLEK (TASARLAMA) KİPLERİ
Bu kiplerde zaman anlamı yoktur. Bu tür fiil kiplerini dört şekilde inceleyebiliriz :

a) Gereklilik Kipi: Eki, -malı, -meli'dir. Ey*lemin yapılması gerektiğini anlatan kiptir. Bazen cümleye ihtimal anlamı da katar:
  • Bu kitabı bir ay içinde bitirmeliyim.
(Gereklilik anlamı vardır.)
  • Bu saatte işten çıkmış olmalı.
(İhtimal anlamı vardır.)

ÖRNEK-3 (ÖSS-1992):
Aşağıdaki dizelerin hangisinde yüklem gerek*lilik kipindedir?
A) Çınar yeşili sundurmamda Bakmalıyım ayçiçeği tarlasına
B) Akça kavaklar ıslanırken Örter bizi güz ananın yaprakları
C) İşte duruyor bir çocuk Mürdüm eriği gözleriyle
D) Bir yüce dağdan bir yüce dağa Dikmişim ışıklı direklerimi
E) Kırmızı alıç boncuğunu Alıp dizdim sevginin ipliğine
ÇÖZÜM:
Gereklilik kipi, fiile eklenen "-malı, -meli" ekiyle çekimlenir. B seçeneğinde yüklem "örter" geniş zaman, C seçeneğinde yüklem "duruyor" şimdiki zaman, D seçeneğinde yüklem "dikmişim" duyu*lan geçmiş zaman ve E seçeneğinde yüklem "dizdim" görülen geçmiş zaman ile çekimlenmiş-tir. A seçeneğinde ise "bakmalıyım" gereklilik ki*piyle çekimlenmiş yüklemdir.
Doğru cevap (A) seçeneğidir.

b) Dilek - Şart Kipi:
Eki, -sa, -se'dir. Bazen koşul, bazen de dilek anlamıyla çekimlenir:
· Çocuk erken uyuşa da çıksak. (Koşul)
· Bugün gelmese yarın gelse. (Dilek)

c) İstek Kipi:
Eki, -a, -e'dir. Cümleye istek anlamı katar:
· Bu yaz Karadeniz'e gidelim.

ÖRNEK - 4 (ÖYS - 1986):
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylem, istek kipindedir?
A) Yarın sabah erken kalk.
B) Ödevlerinizi zamanında yapınız.
C) Bugün İngilizce çalışalım.
D) Bu güzel havada biraz yürümeliyim.
E) Yarın öğleden .sonra bize gelsin.
ÇÖZÜM:
istek kipi, fiile "-a, -e" eki getirilerek çekimlenir. Buna göre, A seçeneğinde, "kalk", B seçeneğin*de "yapınız", E seçeneğinde "gelsin" eylemleri emir kipiyle, D seçeneğinde "yürümeliyim" eylemi
gereklilik kipiyle çekimlenmiştir. C seçeneğindeki "çalışalım" eylemi ise istek kipiyle çekimlenmiştir.
Doğru cevap (C) seçeneğidir.

d) Emir Kipi: Kip eki yoktur. Eylemin yapıl*masını buyruk şeklinde bildiren eylem kipidir. Bi*rinci tekil ve birinci çoğul şahsın emir çekimi yok*tur.
Çekimi
Gel- *gelin(geliniz)
Gelsin gelsinler


UYARI 1


Emir kipinde II. tekil kişide şahıs eki yokken, diğer kiplerde III. tekil kişide şahıs eki yok*tur:
okudu-m
okudu-k
okudu-n
okudu-nuz
okudu- -
okudu-lar
Şahıs ekleri
Şahıs ekleri


UYARI - 2 :
Bir fiilin, kip ve şahıs biçiminde yapılanmasına çekimli fiil denir. Buna göre, fiilin olduğu her yerde çekimli fiil de vardır.
· Yarın erken kalk.
· Bir ay sonra gelecek.
· Yağmur yağarsa toprak güzel kokar.
· Biraz daha bekleyelim.

Fiillerde Olumsuzluk:
Fiillerde olumsuzluk, kip eklerinden önce "-ma, -me" olumsuzluk eki getirilerek yapılır. Bu*na göre fiil + olumsuzluk eki + kip eki + şahıs eki düzeni vardır.

Olumlu Fiil Olumsuz Fiil
Okuyorum Oku-mu-yor-um
Okuyacaksın Oku-ma-y-acak-sın
Okumalıyız Oku-ma-malı-y-ız

  • Geniş zamanla çekimlenmiş fiiller olum*suz yapıldığında kip eki "-r", "-z"ye dönü*şür.
O, erkenden kalkar .
O, erkenden kalkmaz
· I.tekil ve çoğul kişilerin çekiminde fiil olumsuzlaştırılırsa geniş zaman kip eki düşer.
Yarın ben de gelir im.
Yarın ben de gelmem.
geniş zaman kip eki düşmüş

FİİLLERDE ANLAM (ZAMAN) KAYMASI
Fiil çekimlerinde kip ekleri her zaman kendi anlamlarında kullanılmayabilir. Bir kip ekinin, ken*di anlamının dışında başka bir kip eki yerine kul*lanılmasına fiilde anlam (zaman) kayması denir.
Bu durumda yüklemin çekimlendiği kip veya zamanla işin yapıldığı kip veya zaman farklıdır:
· "Balıkçılar yarın dönüyor." cümlesinde "dö*nüyor" eylemi şimdiki zamanla çekimlendiği halde iş "yarın" yani gelecek zamanda yapı*lacaktır. İşte bu duruma zaman kayması denir.
·
Aşağıdaki cümlelerde de anlam (zaman) kayması vardır:
· Sen sabahları erken kalkıyorum.
(kalkarım)
· N. Hoca, bir gün komşusuna gider.
(gitmiş)
· O, bizden bir gün sonra gelir.
(gelecek)
· Mutfakta bir şişe süt olacak.
(olmalı)
· Sabaha İstanbul'da mı oluruz?
(olacağız)

ÖRNEK - 5 (ÖSS - 1994):
Aşağıdakilerin hangisinde eylemin kipinde bir anlam kayması olmuştur?
A) Pazar günü gelmeye çalışacağım.
B) Sabahları erken kalkmayı seviyorum.
C) Yağmur yağdığı için gelememiş.
D) Söz verdi, yarın buraya uğrayacak.
E) İstanbul'a gitmekten vazgeçmişler.
ÇÖZÜM:
Bir kip ekinin kendi anlamının dışında, başka bir kip eki yerine kullanılmasına anlam kayması de*nir. Buna göre seçenekleri incelersek, A seçene*ğinde "çalışacağım" eyleminde anlatış önce iş gelecekte olduğu için anlam kayması olmamıştır. C seçeneğinde, "gelememiş" eylemi duyulan geçmiş zamanla çekimlenmiş, iş de önceden ya-
pıldığı için anlam kayması olmamış. D seçeneğin*de, "uğrayacak" eyleminde konuşma önce iş sonra yapılacağı için anlam kayması olmamış. E seçeneğinde "vazgeçmişler" eylemi başkasından duyulmayı ifade etmektedir, anlam kayması ol*mamıştır. Ancak B seçeneğinde "seviyorum" ey*lemi şimdiki zamanla çekimlenmiş; fakat cümlede "her zaman" anlamı vardır. Yani şimdiki zaman, geniş zaman bildirecek şekilde kullanılmıştır. Buna da anlam kayması denir.
Doğru cevap (B) seçeneğidir.

BASİT VE BİLEŞİK ZAMANLI FİİLLER
Bir fiilin, tek bir zaman veya kip bildirecek şekilde kullanılmasına basit zaman denir. Yani dokuz kipten herhangi biriyle çekimlenmiş bir fiil biçimidir:
okudum okumalıyım
okuyorum okusam
okurum okuyayım
okuyacağım oku
okumuşum
Yukarıdaki çekimli eylemler basit zamanlıdır. Bu fiillerin birden çok kip ve zaman bildirecek bi*çimde çekimlenmesine bileşik zamanlı fiil denir. Basit zamanlı fiillere ekfiilin gelmesiyle bileşik za*manlı fiil oluşur.
Bileşik zamanlı fiilleri üç grupta inceleyebili*riz:
1. Hikâye Bileşik Zaman :
Basit zamanlı bir fiile ekfiilin "idi" şekli getiri*lerek oluşturulur:
· Oku - yor - du - m (Bileşik zamanlı fiil)
Fiil Zaman Ekfiil Şahıs eki

Yukarıdaki fiil, şimdiki zamanın hikâyesi I. te*kil kişiye göre çekimlenmiştir.

Aşağıdaki fiiller de hikâye bileşik zamanlı*dır:
· Çözüyorduk —> Çözmek fiili
(Şimdiki zamanının hikâyesi I. çoğul kişi)
· Anlasaydın -> Anlamak fiili
(Dilek - şart kipinin hikâyesi II. tekil kişi)
· Sormuştunuz -> Sormak fiili
(Duyulan geçmiş zamanın hikâyesi II. çoğul
kişi)

2. Rivayet Bileşik Zamanı:
Basit zamanlı bir fiile ekfiilin "imiş" şekli geti*rilerek oluşturulur:
· Oku - yor - muş - sun (Bileşik zamanlı fiil)
Fiil Zaman Ekfiil Şahıs eki
Yukarıdaki fiil, şimdiki zamanın rivayeti II. te*kil kişiye göre çekimlenmiştir.

Aşağıdaki fiiller de rivayet bileşik zaman*lıdır :
· Çözüyormuşuz
(Şimdiki zamanın rivayeti I, çoğul kişi)
· Anlasaymışsın
(Dilek - şart kipinin rivayeti II. tekil kişi)

3. Şart Bileşik Zamanı:
Basit zamanlı bir fiile ekfiilin "ise" şekli getiri*lerek oluşturulur:
· Oku - y - acak - şa - _n_ (Bileşik zamanlı fiil)
· Fiil Zaman Ekfiil Şahıs eki
Yukarıdaki fiil, gelecek zamanın koşulu, II. tekil kişiye göre çekimlenmiştir.

Aşağıdaki fiiller de koşul bileşik zaman ile çekimlenmiştir:
· Çözüyorsanız
(Şimdiki zamanın koşulu - II. çoğul kişi)
· Anlamışsak
(Duyulan geçmiş zamanın koşulu I. çoğul kişi)

ÖRNEK-6 (ÖSS-1996):
Eşyalar yerleştirilince, otobüse yolcular da bindi. Şoför beklemeksizin kontağı açtı. O sırada oto*büs yazıhanesinden biri fırladı. Otobüse koşuyor*du; soluk soluğa yetişti. Önümüzdeki tek boş ye*re oturdu. Çevresindekileri selamladı. Otobüsteki herkesi tanıyordu anlaşılan.
Bu parçada bileşik zamanlı kaç fiil vardır?
A)1 B)2 C)3 D) 4 E) 5
ÇÖZÜM:
Basit zamanlı bir fiile idi, ise, imiş ekeylemlerin-den biri getirilerek bileşik zamanlı fiil yapılır. Buna göre parçadaki çekimli fiiller: "bindi, açtı, fırladı, yetişti, oturdu, selamladı, koşuyordu ve tanıyor-du"dur. Bu fiillerden sadece "koşuyordu ve tanı*yordu" bileşik zamanlıdır.
Doğru cevap (B) seçeneğidir.

FİİLDE YAPI
Fiilleri yapı bakımından üç grupta inceleyebi*liriz :
1. Basit Fiiller:
Yapım eki almamış, başka sözcüklerle birleşmemiş fiillerdir:
· Birkaç soru çözdü.
· Birkaç gün önce de gelmişti.
· Çocuk, durmadan gülüyordu.

2. Türemiş Fiiller:
Basit yapılı sözcüklere yapım eklerinin geti*rilmesiyle elde edilen fiillere türemiş fiiller denir.
· Çocuk, etrafına bakındı.
· Havuzun içini temizledim.
· Adamın eli kanıyordu.
· Çocuğunu görünce duygulandı.

3. Bileşik Fiiller:
Birden çok sözcüğün bir araya gelerek oluş*turduğu fiillere bileşik fiiller denir. Bileşik fiilleri oluşum ve anlam özellikleri bakımından şu grup*larda inceleyebiliriz:
a) Yardımcı Fiille Oluşan Bileşik Fiiller:
Bir yardımcı fiille ondan önce gelen ad soylu bir sözcükten oluşan sözcüklerdir. Yardımcı fiil olarak "etmek, olmak, eylemek, kılmak" gibi fiiller kullanılır:
· Bizim önerimizi o da kabul etti.
· Onun kazanacağını hissettim.
· Şarkılarıyla herkesi mest eyledi.
· Bu olaydan da söz etti.
· İçerde biz de hapsolduk.
UYARI :
"Etmek ve olmak" sözcükleri, ad soylu bir söz*cükle kalıplaşmamışsa ya da tek başına bir an*lam taşıyorsa yardımcı fiil sayılmaz; bağımsız bir fiil kabul edilir:
· Bu araba yirmi bin eder.
"Etmek" sözcüğü, yardımcı fiil değil; çünkü tek başına "değer" anlamı taşımaktadır.
· Yarın erkenden orada olurum.
"Olmak" sözcüğü, bu cümlede yardımcı fiil de*ğil; çünkü tek başına "bulunurum" anlamı taşı*maktadır.
ÖRNEK - 7 (ÖSS - 1982):
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "etmek" söz*cüğü yardımcı eylem olarak kullanılmamıştır?
A) Bu konuda ona ancak sen yardım edebilir*sin.
B) Evde yoktuk; misafirlerimizi yolcu etmeye gitmiştik.
C) Bu ödülü çoktan hak ettiğini o da biliyordu.
D) Bu tablo sence on milyon lira eder mi?
E) Bunu, birçok kez kendisinden rica ettim.
ÇÖZÜM:
"Etmek" sözcüğü, cümlede kendinden önce ge*len ad soylu bir sözcükle birleşerek bir anlam taşırsa bileşik eylem yapar. Ad soylu sözcükle ilgi kurmadan bir eylem bildirirse tek başına esas fiil olur. A'da "yardım etmek", B'de "yolcu etmek", C'de "hak etmek", E'de "rica etmek" eylemlerin*de "etmek" bileşik eylem oluşturmuş ve yardımcı eylem olarak kullanılmıştır. Ancak D'de "değer, tutar" anlamında kullanıldığı için yardımcı eylem olarak kullanılmamıştır.
Doğru cevap (D) seçeneğidir.

b) Kurallı (Özel) Bileşik Fiiller:
Herhangi bir fiile getirilen "a, e, ı, i, u, ü" ses*leriyle birlikte "bilmek, vermek, durmak, kalmak, yazmak" gibi fiillerin birleştirilerek yazılmasıyla oluşturulan bileşik fiillerdir.
Kurallı bileşik fiiller anlam özellikleri bakı*mından dört gruba ayrılır:
1. Yeterlilik Fiili:
Bir fiilin sonuna "(e) bilmek" sözcüğü getiri*lerek elde edilir. Eyleme "gücü yetme, başarma, ihtimal" anlamlarından birini katar:
· Bu masayı kaldırabilirim. (Gücü yetme)
· Bu sorunu çözebilirim. (Başarma)
· Bugün kar yağabilir. (İhtimal)
NOT:
Yeterlilik fiilinin olumsuz biçimi de bileşik fiil kabul edilir:
Gelebilirim > gelemem
Okuyabilir okuyamaz

2. Tezlik Fiili:
Eylemin, çabucak, hemen, kolayca yapıldığı*nı anlatır. Bir fiilin sonuna "(i) vermek" sözcüğü getirilerek oluşturulur:
· Kitabı okuyuverdim.
· Olanları oracıkta anlatıverdi.
· Suyu getiriverdi.

3. Sürerlik Fiili:
Eylemin bir süre devam ettiğini anlatır. Fiille*rin sonuna "(e) durmak, (e) kalmak, (e) gelmek" sözcüklerinin getirilmesiyle oluşur:
· Sen süredur, biz sonra geliriz.
(Sürmeye devam et.)
· Bu olaylar geçmişten süregelmiş.
(Devam ederek gelmiş.)
· Arabanın ardından bakakaldı.
(Bir süre baktı.)

4. Yaklaşma Fiili:
Fiilde anlatılan işin, oluşun yapılmasına çok az kalındığını, neredeyse gerçekleşeceğini anlatır. Bir fiilin sonuna "(e) yazmak" sözcüğü getirilerek oluşturulur:
· Merdivenlerden düşeyazdım.
(Az kalsın düşecektim.)
· Çocuk, açlıktan öleyazdı.
(Neredeyse ölecekti.)

c) Anlamca Kaynaşmış Bileşik Fiiller:
Ad soylu sözcüklerle fiillerin kimi zaman biri*nin kimi zaman da tümünün gerçek anlamların*dan uzaklaşıp anlamca kaynaşmasıyla oluşturu*lan bileşik fiillerdir. Bu tür fiiller, deyimsel özellik taşıyan sözlerdir:
· Sınav günü kimseye göz açtırmadı.
· Kimse ona diş geçiremez.
· Bir daha yanlış yaparsan külahları değişiriz.
· Bu işin yürümeyeceğine sana senet veririm.
UYARI:
Aşağıdaki sözcükler de kaynaşmış bileşik fiil kabul edilir:
vazgeçti, başvurdu, öngördü, varsaydı, elve*rir... gibi.

TEST
1. Aşağıdakilerin hangisinde eylemin kipin*de bir anlam kayması olmuştur?
A) Yarın yanınıza gelmeye çalışacağım.
B) Yazları gölgede kitap okumayı seviyo*rum.
C) Bize ulaşamadığı için haber verememiş.
D) Telefon açtı, bir saat sonra gelecek.
E) Buraya gelmekten vazgeçmişler.

2. Aşağıdakilerin hangisinde birden çok bi*leşik fiil vardır?
A) Bakakalırım giden geminin ardından
Atamam kendimi denize, dünya güzel
B) Ardından ölüme düşen başın
iki kardeş bakakalmış şaşkın
C) Gönül ne gezersin sarp kayalarda
İniver aşağı yola gidelim
D) Ben yolcuyum bugün
Nis karnavalda eğlenedursun
E) Gül ile donaltın bahçemi
Gelişin baharı getirdi bana

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylem yapısı bakımından ötekilerden farklıdır?
A) Bütün sorulan bana çözdürdü.
B) Bahçedeki ağaçları suladı.
C) Çocuk düşünce, eli kanadı.
D) Evin kapısını o kendisi boyadı.
E) Saçları iyice ağardı.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "etmek" sözcüğü, yardımcı eylem olarak kullanıl*mamıştır?
A) Bu davranışı onu işinden edecek.
B) Babasını dün yolcu etti.
C) Çalışan el toprağı altın eder.
D) Bu teklifinizi o, kabul etmez.
E) Akşam, televizyondaki bu filmi seyreder.

5. Aşağıdakilerin hangisinde hem basit hem bileşik zamanlı eylem kullanılmıştır?
A) Yağız atlar kişnedi, meşin kırbaç sakladı
Bir dakika araba yerinde durakladı
B) Neden sonra sarsıldı altımda demir yay*lar
Gözlerimin önünden geçti kervansaray*lar
C) Gidiyordum gönlümde gurbeti duya du*ya
Ulukışla yolundan Orta Anadolu'ya
D) Başını kaldırarak boşluğu dinliyordu
Gökler bulutlanıyor; rüzgâr serinliyor
E) Serpilmeye başladı bir yağmur ince ince
Son yokuş noktasından düzlüğe çevri*lince

6. Bir sarsıntı... Uyandım uzun süren uykudan
Geçiyordu araba yola benzer bir sudan
Karşıda hisar gibi Niğde yükseliyordu
Sağ taraftan çıngırak sesleri geliyordu
Ağır ağır önümden geçti deve kervanı
Bir kenarda göründü beldenin viran hanı
Bu dizelerde basit ve bileşik zamanlı kaç eylem kullanılmıştır?
Basit zamanlı Bileşik zamanlı
A) 1 1
B) 2 2
C) 3 3
D) 2 4
E) 4 2

7. Aşağıdakilerin hangisinde birden çok çe*kimli fiil yoktur?
A) Bakarım her sabah mor ufuklara Sevginin sığması zor ufuklara
B) Yağar kurşun kurşun aklıma düşer Seni hatırlatır otuz yıl önce
C) Hayale sarıldık gerçek yerine Resmi kokladık çiçek yerine
D) Dokuz aylık yolu altmış ayda çek Beş sene dolmadan doğma ha bebek
E) Aydınlığa koştum karanlık çıktı Her sevgi, her vefa bir anlık çıktı
8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, eylem istek kipindedir?
A) Masrafları onlar karşılasın.
B) Bugün gelmese, yarın gelse.
C) Soruları dersin sonunda çözelim.
D) Burada her hafta yarışmalar düzenlen*sin.
E) Bugün erkenden işimi bitirmeliyim.


9. Ankara cayır cayır yanıyordu. Hava raporları*na göre, sıcaklık İzmir'i, Antalya'yı bile geç*mişti. İşyerinden yorgun argın ayrılmıştım. Artık boşalmaya başlamış caddelerde bir iki tur attıktan sonra eve döndüm. Yürürken bir iki çift lâf edeceğim bir dostla karşılaşma*mıştım.
Bu parçada bileşik zamanlı kaç fiil vardır?
A)1 B)2 C)3 D) 4 E) 5

10. "Anlattıkları şeylerin niteliğine göre fiiller; kı*lış fiilleri (almak, okumak, yıkamak... gibi), durum fiilleri (yatmak, oturmak, uçmak... gi*bi), oluş fiilleri (doymak, acıkmak, büyü*mek... gibi) diye adlandırılır."
Aşağıdakilerin hangisinde, yukarıda sözü edilen fiillerin tümü örneklendirilmekte*dir?
A) sökmek, çizmek, yeşermek
B) bakmak, yakmak, bulmak
C) yolmak, ağlamak, çürümek
D) ağlamak, oturmak, yaşlanmak
E) sararmak, yaslanmak, paslanmak

11. Türkçede bileşik eylemler, ad soylu bir söz*cükle yardımcı eylemlerden oluşan öğeler*dir.
Bu tanımın dışında kalan bileşik eylem, aşağıdakilerden hangisinde vardır?
A) Seni arayacağını hissettim.
B) Sabredersen başarılı olursun.
C) Kayboldu ona karşı duyduğum sevgi.
D) Bütün sevdiklerim gidiverdi bu dünya*dan.
E) Bizi terk etme oğul, diyordu yaşlı kadın.

12. Aşağıdakilerin hangisinde, yapılmakta olan bir iş bildirilmektedir?
A) Uçak yarın sabah erkenden kalkıyor.
B) Misafirlerimiz üç gün sonra geliyor.
C) Bahçedeki ağaçların etrafını kazıyor.
D) O yıllarda babam askere gidiyor.
E) On yıl önce ayrılıyor, o köye yerleşiyor.

13. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yükle*mi, gelecek zaman anlamı taşımamakta*dır?
A) Yarın ona uğrar mısın?
B) Sabahları buraya mı gelirsin?
C) Yazılıyı sonra mı yaparsın?
D) Çocukları sonra mı getirirsin?
E) Yarın köye mi gideriz?

14. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yükle*minde zaman kavramı yoktur?
A) İşinizi zamanında yapınız.
B) Hava erkenden karardı.
C) Bir daha buraya gelmez.
D) Bize de haber göndermiş..
E) Bir ay sonra yurda dönecek.


15. Aşağıdaki atasözlerinin hangisinde altı çizili sözcük çekimli eylem değildir?
A) Bir çöplükte iki horoz ötmez.
B) Bir başa bir göz yeter.
C) Sakla samanı gelir zamanı.
D) Bir kılın bir örmeye faydası vardır.
E) Bin bilsen de bir bilene danış.

Cevap Anahtarı: 1)B 2)A 3)D 4)C 5)D 6)C 7)A 8)C 9)D 10)C 11)D 12)D 13)B 14)A 15)D
admin isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Sponsor Reklam
           
Cevapla

Seçenekler
Stil

Yetkileriniz
Konu Acma Yetkiniz Yok
Cevap Yazma Yetkiniz Yok
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodu Kapalı
Trackbacks are Açık
Pingbacks are Açık
Refbacks are Açık


Benzer Konular
Konu Konuyu Başlatan Forum Cevaplar Son Mesaj
SIFATLAR (ÖNADLAR) - Konu Anlatımı,Çözümlü Örnekler,Test admin Türkçe Ders Notları 1 01-02-2012 04:33 AM
EKFİİLLER - FİİLİMSİLER (Konu Anlatımı,Çözümlü Örnekler,Test) Yazdır admin Türkçe Ders Notları 0 05-11-2011 03:48 PM
FİİLLLERDE ÇATI (Konu Anlatımı,Çözümlü Örnekler,Test) admin Türkçe Ders Notları 0 05-11-2011 03:35 PM
SÖZCÜKTE ANLAM (Konu Anlatımı, Çözümlü Örnekler,Test) admin Türkçe Ders Notları 0 05-10-2011 06:43 PM
SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM (Konu Anlatımı,Çözümlü Örnekler,Test admin Türkçe Ders Notları 0 05-10-2011 06:42 PM


Yazılı Soruları-Soru Bankası-Yaprak Test-Ders Notu-Konu Anlatımı-Proje Ödevi- Performans Görevi-Zümre Tutanakları-Yıllık Plan-Etkinlikler, Çalışma Yaprakları Tüm Zamanlar GMT +6 Olarak Ayarlanmış. Şuanki Zaman: 04:41 PM.


Eğitim ve Ögretim